Sztuka hafciarska na Kujawach

13/04/2011 11:38

Sztuka hafciarska na Kujawach rozwijała się w II poł. XIX w. i na początku XX w oparciu o bezpośredni przekaz pokoleniowy, a także motorem jej rozwoju była konieczność czerpania z tego zarobku. Jednym z największym w tamtym okresie ośrodków hafciarskich był Radziejów. Początki sięgają lat dziewięćdziesiątych XIX i wiążą się z rodziną Zyglerów, a zwłaszcza z ich córką Joanną, której pasją życiową był haft. Pani Joanna miała pięć córek, których z pasją nauczała rękodzielnictwa związanego z haftem.Miała także uczennice. Córki to: Maria Szewczyk (1901-1995); Kazimiera Polankiewicz (1906-1963); Stanisława Ignasiak(1908-1981); Leokadia Machtyl (1916-2008), Cecylia (1905-1946). W tym czasie w Radziejowie haftem zajmowały się także: Stanisława Karpińska(1911-1995); Zofia Lewandowska (1900-1985); Lucyna Nowacka( 1889-1960).

Karol Szmagalski

Czepiec

Wspólnie z Jadwigą Reska, znakomitą koronczarka, pisałem o jej dokonaniach tutaj.

Rozmawiamy z panią Elżbietą Stramowską na tematy hafciarstwa oraz koligacji rodzinnych, gdyż z jej krewnymi wiążę się wiele spraw z tym związanych. Pani Elżbieta Stramowska jest jedną z trzech córek pani Kazimiery Polankiewicz.

Tak mówi:

„Moja mama Kazimiera Polankiewicz miała siedmioro dzieci. Czterech synów, którzy już nie żyją oraz 3 córki. Elżbietę Stramowską naszą rozmówczynię oraz Cecylię mieszkającą w Czechach oraz Marię mieszkającą w Toruniu”. Moja mama specjalizowała się w hafciarstwie a zwłaszcza wykonywała: czepce, fartuchy, przewlekanki na tiulu z bawełną. W tamtych czasach w celach zarobkowych robiły swoje wyroby przeznaczając je na sprzedaż dla : Niemek i Zydówek. Przygotowywały całe wyprawy dla panienek wywodzących się z okolicznej szlachty. Warto wrócić do babci Joanny Chmielewskiej, która od córek wymagała dużego zaangażowania i precyzji w wykonywanym hafcie. Miało to i takie uzasadnienie, że wcześnie owdowiała i było to źródłu zarobków. Córki musiały szybko zarabiać.

Wszystkie córki obok haftu były zaangażowane w chórze kościelnym, będąc aktywnymi jego członkami. To okres wielu zespołów amatorskich. Ich reżyserem była pani Polankiewicz. Jedną z licznych uczestniczek biorących udział w tych zespołach była pani Wieslawa Indrjan ( domu Surdyk) a także Ryszard Pernak, Szymon Szynkowski i inni, ale o tym w odrębnym artykule. Pani Leokadii Machtyl i jej twórczości poświęcę oddzielny artykuł.

Tak się złożyło, że kilka dni temu na facebook odezwała się pani Cecilie Spicakova zam. Ceska Trebova. Rozpoczęliśmy rozmowy. Zapytała o miejsce zamieszkania naszej rodziny w Radziejowie. Przesyłam jej tą drogą różne informacje związane z Radziejowem. Okazało się, że jest to córka Kazimiery Polankiewicz Cecylia. Mały jest ten świat. Ponieważ z Jadwigą Reska chcemy przybliżyć te problemy i ocalić od zapomnienia przesłałem jej ten materiał do weryfikacji w oparciu o jej wspomnienia. Odpisała wg niej to, co zostało opisane odzwierciedla stan faktyczny.

Omawiając jednak ten temat warto przypomnieć.

Haft znany był już w starożytności i jest najstarszą formą zdobienia tkanin. Początkowo zajmowały się nim żeńskie klasztory oraz zespoły cechowe, a także damy dworu i szlachcianki. Sztukę tę opanowały kobiety wiejskie, podpatrując wyższe sfery. W okresie renesansu haftem przyozdabiano zarówno żeńskie, jak i męskie stroje, a także obicia mebli, zasłony, baldachimy i kotary. Na kujawskiej wsi haft pojawił się w połowie XIX wieku i zdobił kobiecy strój świąteczny: czepce, kryzy i kołnierzyki, fartuchy oraz halki. Współcześnie zdobi się nim obrusy, serwetki, bieżniki i pościel. Cechą charakterystyczną haftu na Kujawach jest jego biały kolor oraz krótkie ściegi, a także różnorodność motywów roślinnych. Podstawą są krótsze i nieco dłuższe, lekko wijące się gałązki z okrągłymi lub wąskimi listkami. Na końcach znajdują się liście dębu, bzu, koniczyny i krzaku róży. Motywem są również pączki kwiatowe i listki z promyczkami. Jest również wiele kwiatów stylizowanych, np. o falistej linii brzegowej oraz częsty motyw w postaci kiści winogron. Kompozycje te uzupełniają takie motywy, jak: ślimacznice, esownice i perełki. Do głównych ściegów należą: sznureczek, atłasek wypukły (podściełany), atłasek płaski, wałeczek (wąski atłasek na podkładzie), kładziony (pojedynczo lub wielokrotnie), dziergany i dziureczkowy. Gałązki w hafcie kujawskim wykonuje się ściegiem sznureczkowym, gdzie wąskie listki haftowane są ściegiem pojedynczo lub podwójnie kładzionym. Owalne listki są wykonywane atłaskiem podściełanym, podobnie, jak płatki kwiatów, brzegi większym motywów. Częste jest również łączenie dwóch ściegów (np. kwiaty chabrów czy owoce winogron, które wykonane atłaskiem podściełanym i sznureczkiem).Środki kwiatów wykonane są w postaci kółeczka, pustego w środku lub z kilkoma perełkami wewnątrz. Odmiennym sposobem jest duża kropka haftowana ściegiem wielokrotnie kładzionym. Stosuje się też środki wykonane haftem dziureczkowym (angielskim).Ścieg dziergany jest stosowany głownie do wyrabiania ząbków brzeżnych do wykańczania brzegów halek, fartuchów, kołnierzyków oraz obrusów i serwetek, natomiast ścieg wałeczek – do haftowania tiulowych czepców przewlekanych bawełną i sznureczkiem.

Więcej o Towarzystwie Miłośników Kujaw tutaj.

Karol Szmagalski

Tagi: Hafciarstwo, Jadwiga Reska, Towarzystwo Miłośników Kujaw, Radziejów

0 komentarzy

Drogi Użytkowniku Portalu Wloclawskie24.pl! Zanim opublikujesz komentarz POMYŚL, czy jest on rzeczowy w kontekście artykułu, pod którym chcesz go zamieścić! Czy nie obrażasz kogoś lub nie naruszasz dóbr osobowych innych ludzi? Pamiętaj, że nawet w Sieci nie jesteś anonimowy!

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu, za treść których Wloclawskie24.pl nie ponosi odpowiedzialności. Portal zastrzega sobie prawo do usuwania obraźliwych wpisów. Jeżeli którykolwiek z komentarzy łamie prawo lub dobre obyczaje, zawiadom nas o tym.

DODAJ KOMENTARZ