Kolejna rozmowa z Józefem Ryszardem Pernakiem

03/02/2012 08:33

Ryszard nestor Towarzystwa Miłośników Kujaw przy okazji naszych rozmów dzieli się wspomnieniami i własnymi przeżyciami, jak i przypomina wiele faktów, które powoli przechodzą do zapomnienia. A oto ciekawe tematy, jakie nasunęły się w toku naszych rozmów.

Patrz także tutaj.

archiwalne

KS.

Ryszard kontynuując nasze rozmowy sygnalizowałeś, że w latach 1920-1930 w Radziejowie były wiatraki jak i elektrownia. Co możesz na ten temat powiedzieć?

RP.

Powiem tak. Właśnie w tych latach panoramę Radziejowa przyozdabiały trzy wiatraki. Gdybyśmy szli od obecnego Liceum to najbliższy wiatrak na stoku był własnością p. Jana Markiewicza ( niestety spłonął). Drugi wiatrak był własnością rodziny Klopsów. Jego lokalizacja to blisko obecnej Szkoły Podstawowej i Gimnazjum. Trzeci wiatrak mieszczący się w pobliżu należał do rodziny p. Józefa Górczyńskiego. Wszystkie już dawno nie istnieją.
Rzeczywiście Radziejów miał swoja elektrownię. Naprzeciwko obecnego Domu Handlowego „Stokrotka” znajdował się dom z zabudowaniami gospodarskimi pani Konstancji Wyrzykowskiej w nich zamontowany był agregat prądotwórczy małej mocy. Elektrownia jak ja szumnie nazywano zaopatrywała –„Magistrat”, Posterunek Policji, Sąd, Szkołę Podstawową a w późniejszym okresie także oba kościoły, Urząd Pocztowy, firmę handlową „Rolnik” oraz kilka domostw. Na ulicach zamontowano kilkanaście lamp umieszczonych na słupach. Do wybuchu II Wojny Światowej elektrownia była czynna od zapadającego zmroku do godziny 24. O godz.23,55 elektrownia wyłączała dopływ prądu dla odbiorców, aby przygotowali sobie inny rodzaj oświetlenia. W okresie niemieckiej okupacji niemiecki burmistrz Kurt Moler powiększył personel elektrowni i prądu w porze nocnej nie wyłączano.

KS.

Wiem, że w swoim pracowitym życiu byłeś niezmiernie aktywnym. Imałeś się wielu zajęć. Byłeś znanym społecznikiem. Ale to, że byłeś też aktorem? stanowi dla mnie niespodziankę. Jak to było z tym aktorstwem?

RP.

Nie żartuj. Daleko mi do aktorstwa, choć każdy człowiek trochę w życiu nim jest. Ale do rzeczy.

Chociaż warunki codziennego życia mieszkańców w tamtym okresie nie były najlepsze i nie poprawiały się, brak było miejsc pracy ( liczne kolejki pod magistratem) to aktywność mieszkańców rosła. Była to niewątpliwa zasługa nauczycieli ówczesnej szkoły podstawowej i młodzieży z tej szkoły się wywodzącej. W każdym roku na deskach scenicznych w remizie Radziejowskiej Ochotniczej Straży Pożarowej wystawiane były przedstawienia teatralne zespołów amatorskich. Pamiętam, że wystawiona została sztuka – „Niespodzianka”. Dzięki nieodżałowanemu w działaniu społecznym Ks. Janowi Wieczorkowi zebrano silny zespół amatorów i wystawiono sztukę – „Wesele na Kurpiach” w której ja jeszcze uczeń szkoły podstawowej brałem udział jako Teoś. Moim scenicznym tatą był p. Józef Prusinowski. Sztuka ta miała wielkie powodzenie. Graliśmy w Radziejowie, Szóstce , Osięcinach. W sztuce, o której mówiłem uprzednio- „Niespodzianka” główną role zagrała fantastycznie p. Surdyk ( mama późniejszej dyrektor Biblioteki Wiesławy Idrjan ).

Będąc przy osobie Ks. J. Wieczorka przypominam sobie, że co roku sprowadzał do Radziejowa Wojskową Orkiestrę z Torunia. Zawsze dawała piękne koncerty. Ciekawostka przy tym jest, ze po koncercie mieszkańcy Radziejowa posiadający powabne córki na wydaniu zapraszali członków tej orkiestry na spotkania towarzyskie, które prowadziły do zawierania przemiłych znajomości. Z tego, co słyszałem to z tych spotkań w dwóch przypadkach zawarto związki małżeńskie.

KS.

Ryszard. Radziejów w tamtych czasach nie był skanalizowany. Były trudne warunki dla mieszkańców. Jacy byli wtedy mieszkańcy?

RP.

Pomimo trudnych warunków mieszkaniowych radziejowskich mieszkańców, braku kanalizacji, oddalonych od ich domów studni do pobierania wody pitnej byli to ludzie pogodni, wzajemnie do siebie życzliwi. Myślę, że warto zobrazować problem wody pitnej.
Mieszkańcy ulicy Kilińskiego chodzili do studni w rynku, która przypomina jej-„atrapa” przy kiosku ruchu, albo do studni na –„kordonie” gdzie stoi nieczynna apteka –„Pod Orłem”. Była też studnia z żurawiem naprzeciwko Domu Handlowego – „Stokrotka”. I taka ciekawostka. Znajomy mi piekarz, który miał piekarnię w podwórzu ( gdzie dzisiejszy budynek po Rejonie Telekomunikacji) miał wynajętą kobietę ( Błaszczykowa), która to przynosiła ze studni na rynku codziennie 50 wiader. Nosiła w dwóch kubełkach stosując do tego tzw. –„szundy” lub –„nosidełka”.

KS.
Ryszard, co jeszcze do poruszanych spraw w naszych poprzednich rozmowach a związanych z Radziejowem możesz dodać?

RP.
Podobnie wtedy jak i obecnie ozdobą rynku i całego Radziejowa są widoczne w panoramie naszego miasta dwa stare kościoły; kościół „Farny” dar arcybiskupa krakowskiego Jana Grota . Wybudowany w 1331 roku pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i kościół ( Klasztor oo. Franciszkanów) ofiarowany przez Króla Władysława Łokietka, jako wotum za zwycięstwo pod Płowcami w walce z Krzyżakami w 1331 r.

Obok niego nasz Radziejów upiększała również ówczesna siedmioklasowa Szkoła Podstawowa im. Mikołaja Kopernika, o którego jak słyszałem ciężkie boje toczyli ówczesny kierownik szkółki przyklasztornej i jednoczesny naczelnik Ochotniczej Straży Pożarnej pan Stanisław Borowy z Włocławka ( 1919-1924). Warto przypomnieć, ze drugim pasjonatem był także następny po panu Borowym, pełniący również i funkcje Naczelnika Ochotniczej Straży Pożarowej pan Ignacy Giergielewicz.

Będąc przy Straży przypominam sobie zdjęcie z 1902 roku ( postaram się je odszukać) na którym to na tle przybudowanego do magistratu pobudowano pierwsza Remizę Strażacka w Radziejowie przekazaną decyzja wójta Antoniego Głogowskiego druhom strazaków. Na tym zdjęciu byli : Antoni Giżyński, Marceli Mentlewicz, Tadeusz Brudzicz, Franciszek Matuszewski, Franciszek Mielcarek, Michał Wolf Leszczyński, Jan Markiewicz, Marceli Kopkiewicz, Bolesław Jastrzębski i inni. Jest to fotka z sztandarem .

KS.

Ryszard podziwiam Twoja pamięć. Myślę, że niedługo poruszymy inne ciekawe tematy, jakie nasunęły się w toku naszych rozmów. Dziękuje za kolejny fragment naszych rozmów.

Tagi: Józef Ryszard Pernak, TMKujawy, Radziej ów

0 komentarzy

Drogi Użytkowniku Portalu Wloclawskie24.pl! Zanim opublikujesz komentarz POMYŚL, czy jest on rzeczowy w kontekście artykułu, pod którym chcesz go zamieścić! Czy nie obrażasz kogoś lub nie naruszasz dóbr osobowych innych ludzi? Pamiętaj, że nawet w Sieci nie jesteś anonimowy!

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu, za treść których Wloclawskie24.pl nie ponosi odpowiedzialności. Portal zastrzega sobie prawo do usuwania obraźliwych wpisów. Jeżeli którykolwiek z komentarzy łamie prawo lub dobre obyczaje, zawiadom nas o tym.

DODAJ KOMENTARZ